หน้าแรก > คลังความรู้ > ตำรับยาสมุนไพรคลาสสิค > ลิ่วเว่ยตี้หวง 六味地黄丸 Liu Wei Di Huang Wan หลักบี่ตี่อึ่งอี๊

ลิ่วเว่ยตี้หวง 六味地黄丸 Liu Wei Di Huang Wan หลักบี่ตี่อึ่งอี๊

ORIENTALMED | CHINESE HERBAL FORMULA
ตำรับแม่บทบำรุงหยิน

ลิ่วเว่ยตี้หวงหวาน

六味地黄丸 | Liu Wei Di Huang Wan

หนึ่งในตำรับยาจีนโบราณที่มีชื่อเสียงด้านการบำรุงหยินของตับและไต ประกอบด้วยสมุนไพร 6 ชนิด จัดวางตามหลักการ “สามบำรุง สามระบาย” เพื่อสร้างสมดุลระหว่างการบำรุง และการระบายตามทฤษฎีแพทย์แผนจีน

ข้อมูลพื้นฐานของตำรับ

Liu Wei Di Huang Wan (六味地黄丸) เป็นชื่อภาษาจีนของตำรับยานี้ โดยมีความหมายดังนี้

六味 | Liu Wei

หมายถึง สมุนไพร 6 ชนิด

地黄 | Di Huang

หมายถึง ตี้หวง หรือเส็กตี่ ซึ่งเป็นสมุนไพรหลักของตำรับ

丸 | Wan

หมายถึง ยาเม็ดลูกกลอน ซึ่งเป็นรูปแบบยาแบบดั้งเดิม

แนวคิดสำคัญ: ใช้สมุนไพรบำรุงหยิน 3 ชนิด ร่วมกับสมุนไพรอีก 3 ชนิด ที่ช่วยระบายและจัดการความชื้น เพื่อให้ตำรับมีความสมดุลตามหลักการจัดยาจีน

ส่วนประกอบสมุนไพร

ตำรับลิ่วเว่ยตี้หวงหวานประกอบด้วยสมุนไพร 6 ชนิด แบ่งตามบทบาทในตำรับเป็นกลุ่มบำรุงและกลุ่มระบาย ซึ่งเรียกว่า สามบำรุง สามระบาย (三补三泻)

ตำรับลิ่วเว่ยตี้หวงหวาน
ตำรับลิ่วเว่ยตี้หวงหวาน

กลุ่มสมุนไพรบำรุง (สามบำรุง)

สมุนไพรบทบาทในตำรับรายละเอียด
เส็กตี่
熟地黄
Shu Di Huang		 君 | ราชา เป็นตัวยาหลัก ทำหน้าที่บำรุงหยินของไต และเสริมสารจำเป็น (Jing) ตามทฤษฎีแพทย์แผนจีน
ซัวจูยู้
山茱萸
Shan Zhu Yu		 臣 | รอง บำรุงตับและไต มีคุณสมบัติฝาดสมาน ช่วยเก็บรักษาสารจำเป็นตามแนวคิดของแพทย์แผนจีน
ซัวเอี๊ยะ
山药
Shan Yao		 臣 | รอง บำรุงม้ามและไต ช่วยเสริมการทำงานของระบบย่อยอาหาร ตามแนวคิดการแพทย์แผนจีน

กลุ่มสมุนไพรระบาย (สามระบาย)

สมุนไพรบทบาทในตำรับรายละเอียด
เจ่กเสี่ย
泽泻
Ze Xie		 佐 | ผู้ช่วย ช่วยระบายความชื้นและความร้อนจากไต ตามทฤษฎีแพทย์แผนจีน
ตังพ้วย
牡丹皮
Mu Dan Pi		 佐 | ผู้ช่วย ช่วยระบายความร้อนจากภาวะหยินพร่อง และช่วยปรับการไหลเวียนของเลือดตามทฤษฎีจีน
หกเหล็ง
茯苓
Fu Ling		 佐使 | ผู้ช่วย ช่วยขับความชื้นและบำรุงการทำงานของม้าม ตามหลักการแพทย์แผนจีน

หมายเหตุ: การแบ่งบทบาทของสมุนไพรเป็นราชา รอง ผู้ช่วย และทูต อาจแตกต่างกันตามตำราและแนวทางการอธิบายตำรับ

หลักการออกฤทธิ์ตามทฤษฎีแพทย์แผนจีน

滋补肝肾 | Zi Bu Gan Shen

หมายถึง การบำรุงหยินของตับและไต เป็นหลักการสำคัญของตำรับลิ่วเว่ยตี้หวงหวาน

ตามทฤษฎีแพทย์แผนจีน ไตมีความสัมพันธ์กับสารจำเป็น (Jing) และเป็นรากฐานของหยินและหยางในร่างกาย ส่วนตับมีหน้าที่เก็บเลือดและช่วยให้การไหลเวียนของชี่เป็นไปอย่างราบรื่น

เมื่อหยินของตับและไตพร่อง อาจเกิดภาวะความร้อนจากหยินพร่อง ตำรับนี้จึงเน้นการบำรุงหยิน พร้อมใช้สมุนไพรที่ช่วยระบาย เพื่อปรับสมดุลตามแนวคิดของการแพทย์แผนจีน

เส้นลมปราณที่เกี่ยวข้อง

  • เส้นลมปราณไต (Kidney)
  • เส้นลมปราณตับ (Liver)
  • เส้นลมปราณม้าม (Spleen)

คุณสมบัติของตำรับตามทฤษฎีจีน

รสยา

หวาน (甘) เปรี้ยว (酸) และจืด

สะท้อนคุณสมบัติของสมุนไพรแต่ละชนิดในตำรับ

ธรรมชาติของยา

โดยรวมมีแนวโน้มเย็นเล็กน้อย (微寒)

ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับรูปแบบและส่วนประกอบของผลิตภัณฑ์

ทิศทางของฤทธิ์

เน้นการบำรุงส่วนลึกและส่วนล่างของร่างกาย

ตามแนวคิดการเข้าสู่เส้นลมปราณของไตและตับ

การจัดตำรับตามหลัก 配伍 (Pei Wu)

การจัดสมุนไพรในตำรับนี้เป็นตัวอย่างของการใช้สมุนไพร ที่มีหน้าที่แตกต่างกันเพื่อเสริมการทำงานซึ่งกันและกัน ตามหลักการจัดตำรับยาจีน

สามบำรุง

เส็กตี่ ซัวจูยู้ และซัวเอี๊ยะ

เน้นการบำรุงหยินของไตและตับ รวมถึงการเสริมการทำงานของม้าม

สามระบาย

เจ่กเสี่ย ตังพ้วย และหกเหล็ง

ช่วยระบายความชื้นและความร้อน เพื่อให้การบำรุงมีความสมดุล

แนวคิดการจัดตำรับ: การใช้ยาบำรุงร่วมกับยาระบายมีเป้าหมาย เพื่อหลีกเลี่ยงการบำรุงที่มากเกินไป และลดแนวโน้มการสะสมของความชื้น ตามทฤษฎีแพทย์แผนจีน

ข้อบ่งใช้ตามทฤษฎีแพทย์แผนจีน

ตำรับนี้ใช้ตามหลักการแพทย์แผนจีนสำหรับกลุ่มอาการ ตับและไตหยินพร่อง (肝肾阴虚)

อาการที่อาจพบร่วมกัน

  • ปวดเมื่อยบริเวณเอวและเข่า
  • เวียนศีรษะ หูอื้อ หรือมีเสียงในหู
  • เหงื่อออกในเวลากลางคืน
  • รู้สึกร้อนบริเวณฝ่ามือ ฝ่าเท้า และหน้าอก
  • ปากแห้งหรือคอแห้ง
  • ลิ้นแดง มีฝ้าน้อยหรือไม่มีฝ้า
  • ชีพจรเล็กและเร็ว
อาการเหล่านี้เป็นลักษณะตามทฤษฎีแพทย์แผนจีน ไม่ใช่เกณฑ์วินิจฉัยโรคทางการแพทย์สมัยใหม่ การเลือกใช้ตำรับต้องพิจารณาอาการโดยรวม

วิธีใช้และปริมาณ

ลิ่วเว่ยตี้หวงหวานมีจำหน่ายในหลายรูปแบบ เช่น ยาเม็ดลูกกลอน ยาเม็ดสำเร็จรูป และผลิตภัณฑ์สารสกัด ซึ่งอาจมีความเข้มข้นแตกต่างกัน

ควรรับประทานตามขนาดและวิธีใช้ที่ระบุบนฉลาก ของผลิตภัณฑ์แต่ละชนิด หรือคำแนะนำของแพทย์ ไม่ควรกำหนดขนาดยาและระยะเวลาใช้จากชื่อของตำรับเพียงอย่างเดียว

ข้อควรระวังและข้อห้ามใช้

  • ผู้ที่มีภาวะม้ามพร่องและมีความชื้น: หากมีอาการท้องอืด แน่นท้อง หรือถ่ายเหลว ควรปรึกษาผู้ประกอบวิชาชีพก่อนใช้
  • ผู้ที่มีภาวะความร้อนจากความแกร่ง: ไม่ควรเลือกใช้ตำรับบำรุงหยินโดยพิจารณาจากอาการ เพียงอย่างเดียว
  • ระบบทางเดินอาหาร: ผู้ที่มีระบบย่อยอาหารอ่อนแออาจมีอาการแน่นท้อง ท้องอืด หรือถ่ายเหลวได้
  • สตรีมีครรภ์และให้นมบุตร: ควรปรึกษาแพทย์ก่อนใช้
  • ผู้ที่มีโรคประจำตัวหรือใช้ยาอยู่: ควรแจ้งแพทย์หรือเภสัชกรก่อนใช้ เพื่อประเมินความเหมาะสมและความเสี่ยงจากการใช้ร่วมกัน

ตำรับที่พัฒนาต่อยอดจากลิ่วเว่ยตี้หวงหวาน

ลิ่วเว่ยตี้หวงหวานเป็นตำรับแม่บทที่นำไปปรับเปลี่ยน ส่วนประกอบเพื่อให้เหมาะกับกลุ่มอาการตามทฤษฎีแพทย์แผนจีน ตำรับที่มีความสัมพันธ์กัน ได้แก่

知柏地黄丸 | Zhi Bai Di Huang Wan

เพิ่ม Zhi Mu (知母) และ Huang Bai (黄柏) เป็นตำรับที่เน้นการบำรุงหยินและระบายความร้อน เหมาะกับกลุ่มอาการหยินพร่องร่วมกับความร้อน ตามการวินิจฉัยของแพทย์แผนจีน

杞菊地黄丸 | Qi Ju Di Huang Wan

เพิ่ม Gou Qi Zi (枸杞子) และ Ju Hua (菊花) เป็นตำรับที่เน้นการบำรุงตับและไต และใช้ในกลุ่มอาการที่เกี่ยวข้องกับดวงตา ตามทฤษฎีแพทย์แผนจีน

麦味地黄丸 | Mai Wei Di Huang Wan

เพิ่ม Mai Dong (麦冬) และ Wu Wei Zi (五味子) เป็นตำรับที่พัฒนาต่อยอดเพื่อบำรุงหยินของปอดและไต ตามแนวทางการจัดตำรับแพทย์แผนจีน

การเลือกใช้ตำรับที่ปรับเปลี่ยนแล้วควรพิจารณาตามกลุ่มอาการ และคำแนะนำของผู้ประกอบวิชาชีพ

การศึกษาวิจัยสมัยใหม่

ลิ่วเว่ยตี้หวงหวานเป็นตำรับที่ได้รับความสนใจในการศึกษาทางเภสัชวิทยา โดยมีการศึกษาสารสำคัญและผลทางชีวภาพหลายด้าน อย่างไรก็ตาม ผลการศึกษาจากห้องปฏิบัติการ และการทดลองในสัตว์ยังไม่สามารถยืนยันประสิทธิผล ในการรักษาโรคในมนุษย์ได้โดยตรง

การศึกษาทางเภสัชวิทยา

มีการศึกษาฤทธิ์ทางชีวภาพของตำรับ ในประเด็นเกี่ยวกับการปรับการทำงานของระบบภูมิคุ้มกัน การอักเสบ และกระบวนการที่เกี่ยวข้องกับความเสื่อมของเซลล์

การศึกษาทางคลินิก

มีรายงานการศึกษาการใช้ตำรับนี้ร่วมกับการรักษา ในผู้ป่วยบางกลุ่ม เช่น ผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรัง และผู้ที่มีอาการในวัยหมดประจำเดือน แต่ระดับความน่าเชื่อถือของหลักฐานและผลการศึกษา อาจแตกต่างกันตามโรค รูปแบบยา และวิธีการศึกษา

สารสำคัญที่พบในสมุนไพร

มีการศึกษาสารประกอบทางเคมีในสมุนไพรของตำรับ เช่น กลุ่ม Iridoid glycosides ซึ่งรวมถึง Catalpol รวมถึงสารกลุ่ม Triterpenes และ Polysaccharides

ข้อมูลนี้เป็นภาพรวมของประเด็นที่มีการศึกษา ไม่ใช่ข้อสรุปว่าตำรับนี้สามารถรักษาโรคหรือป้องกันโรคได้ การประเมินประสิทธิผลจำเป็นต้องพิจารณาผลการทดลอง และหลักฐานทางคลินิกของแต่ละข้อบ่งใช้โดยเฉพาะ

คำแนะนำด้านอาหารตามแนวคิดแพทย์แผนจีน

ในแนวคิดแพทย์แผนจีน การเลือกรับประทานอาหาร ควรสอดคล้องกับสภาพร่างกายและกลุ่มอาการของแต่ละบุคคล สำหรับผู้ที่มีลักษณะหยินพร่อง อาจพิจารณาอาหาร ที่มีคุณสมบัติบำรุงหยินตามทฤษฎีจีน

อาหารที่อาจเลือกได้

  • งาดำ
  • ลูกหม่อน
  • ถั่วดำ
  • ผักใบเขียว

อาหารที่ควรจำกัด

  • อาหารเผ็ดร้อนจัด
  • อาหารทอดและมันมาก
  • อาหารรสจัด
  • เครื่องดื่มแอลกอฮอล์

คำแนะนำนี้เป็นแนวทางตามทฤษฎีแพทย์แผนจีน ไม่ใช่ข้อกำหนดทางการแพทย์ที่จำเป็นสำหรับผู้ใช้ยาทุกคน

ตำรับยาจีนที่มีความสัมพันธ์กัน

金匮肾气丸 | Jin Gui Shen Qi Wan

เป็นตำรับที่มีความสัมพันธ์กับลิ่วเว่ยตี้หวงหวาน โดยเพิ่มสมุนไพรที่ช่วยเสริมความอบอุ่นและบำรุงหยาง ตามแนวคิดแพทย์แผนจีน

ใช้เป็นข้อมูลเปรียบเทียบระหว่างตำรับบำรุงหยิน และตำรับที่เน้นบำรุงหยางของไต

左归丸 | Zuo Gui Wan

เป็นตำรับบำรุงหยินของไตอีกตำรับหนึ่ง มีส่วนประกอบและหลักการจัดตำรับแตกต่างจากลิ่วเว่ยตี้หวงหวาน โดยเน้นการบำรุงหยินและสารจำเป็นของไต

หมายเหตุ: ข้อมูลนี้จัดทำขึ้นเพื่อให้ความรู้เกี่ยวกับตำรับยาจีน ตามหลักการแพทย์แผนจีนและข้อมูลการศึกษาที่มีการกล่าวถึง ไม่ใช่คำแนะนำในการวินิจฉัยหรือรักษาโรค การเลือกใช้ตำรับยาจีนควรได้รับการประเมินจากผู้ประกอบวิชาชีพ และควรตรวจสอบส่วนประกอบและวิธีใช้ของผลิตภัณฑ์แต่ละชนิด
Visitors: 405,234