เปรียบเทียบตำรับ: Xiao Yao, Dan Zhi Xiao Yao, Jia Wei Xiao Yao

การเปรียบเทียบตำรับยา Xiao Yao San, Jia Wei Xiao Yao San และ Dan Zhi Xiao Yao San ตามรายละเอียดในแหล่งข้อมูล มีประดังนี้ครับ:

1. ความสัมพันธ์ระหว่างชื่อตำรับ

• Xiao Yao San (逍遥散): เป็น สูตรพื้นฐาน (Rambling Powder) ที่ใช้เป็นต้นแบบของอีกสองชื่อ
• Jia Wei Xiao Yao San (加味逍遥散) และ Dan Zhi Xiao Yao San (丹栀逍遥散): ในทางปฏิบัติแล้ว ทั้งสองชื่อนี้คือสูตรเดียวกัน
  • Jia Wei แปลว่า "เพิ่มส่วนผสม" ซึ่งหมายถึงการเพิ่มสมุนไพรเข้าไปในสูตรพื้นฐาน
  • Dan Zhi เป็นการเรียกชื่อตามสมุนไพร 2 ชนิดที่เพิ่มเข้าไป คือ Mu Dan Pi (Dan) และ Zhi Zi (Zhi)

2. การเปรียบเทียบส่วนประกอบ

3. การเปรียบเทียบกลไกการออกฤทธิ์และข้อบ่งใช้

• Xiao Yao San (สูตรพื้นฐาน):

  • กลไกหลัก: ระบายตับ (Spreads Liver Qi), บำรุงเลือด (Nourishes Blood) และเสริมสร้างม้าม (Strengthens the Spleen)
  • กลุ่มอาการ: เหมาะสำหรับภาวะ ตับหดรั้งและม้ามพร่อง (Liver Qi Stagnation and Spleen Deficiency)
  • อาการแสดง: อารมณ์หงุดหงิด, แน่นหน้าอก, เบื่ออาหาร, อ่อนเพลีย, เวียนศีรษะ และประจำเดือนไม่ปกติ

• Jia Wei / Dan Zhi Xiao Yao San (สูตรดัดแปลง):

  • กลไกหลัก: มีฤทธิ์เหมือนสูตรพื้นฐาน แต่เพิ่มการ ระบายไฟจากตับและระบายความร้อน (Clears Liver Fire and Heat)
  • กลุ่มอาการ: เหมาะสำหรับภาวะตับหดรั้งที่ เปลี่ยนเป็นความร้อนหรือไฟ (Stagnant Heat/Fire) โดยมีพื้นฐานม้ามและเลือดพร่องร่วมด้วย
  • อาการแสดง: มีอาการของ Xiao Yao San ร่วมกับ อาการร้อน เช่น ร้อนวูบวาบ (Hot flashes), หงุดหงิดง่ายมาก (Irritability), ปากขม, ตาแดง, ปัสสาวะเหลืองเข้ม และท้องผูก

4. สรุปความแตกต่างทางคลินิก

ในการเลือกใช้ แพทย์แผนจีนจะพิจารณาว่าผู้ป่วยมี ภาวะความร้อน (Heat) แทรกซ้อนหรือไม่:

• หากมีเพียงอาการหงุดหงิด แน่นหน้าอก และอ่อนเพลีย จะใช้ Xiao Yao San
• หากเริ่มมีอาการร้อนวูบวาบ ปากขม ปัสสาวะเหลือง หรือความโกรธพุ่งพล่าน (ไฟตับขึ้น) จะเปลี่ยนไปใช้ Jia Wei Xiao Yao San (หรือ Dan Zhi Xiao Yao San) แทน เนื่องจากมี Mu Dan Pi และ Zhi Zi ที่ช่วยลดไฟและทำให้เลือดเย็นลง

ข้อควรระวัง: การใช้ยาทั้งสองสูตรนี้ควรอยู่ภายใต้การวินิจฉัยของแพทย์แผนจีน เนื่องจากต้องพิจารณาสภาพร่างกายของแต่ละบุคคล และควรระมัดระวังเป็นพิเศษหากใช้ในสตรีมีครรภ์