肾气丸 Shen Qi Wan เสียงขี่อี๊
จินคุ่ยเสิ่นชี่วาน
ตำรับยาจีนโบราณที่มีชื่อเสียงด้านการบำรุงหยางของไต มีหลักการสำคัญคือการใช้สมุนไพรที่ช่วยบำรุงหยินของไต ร่วมกับสมุนไพรที่ช่วยเสริมความอบอุ่นและบำรุงหยาง เพื่อให้เกิดความสมดุลตามแนวคิดของการแพทย์แผนจีน
ภาพรวมของตำรับ
จินคุ่ยเสิ่นชี่วาน เป็นตำรับยาจีนที่มีรากฐานมาจากตำรา จินคุ่ยเย่เลี่ยว (金匮要略) ซึ่งเป็นตำราแพทย์แผนจีนโบราณ ตำรับนี้ประกอบด้วยสมุนไพร 8 ชนิด โดยมีสมุนไพร 6 ชนิดที่ทำหน้าที่บำรุงหยินของไต และอีก 2 ชนิดที่ช่วยเสริมความอบอุ่นและบำรุงหยางของไต
บำรุงหยินควบคู่กับการเสริมพลังหยาง โดยเน้นการฟื้นฟูความอบอุ่นของไต ตามหลักการวินิจฉัยและการรักษาของแพทย์แผนจีน
ชื่ออื่นของตำรับ
- กิมกุ่ยเสียงขี่อี๊
- โป๊ยบี่ตี่อึ่งอี๊
- จินคุ่ยวาน
- เสิ่นชี่วาน
ส่วนประกอบของตำรับ
ตำรับนี้ประกอบด้วยสมุนไพรจีน 8 ชนิด ซึ่งทำงานร่วมกันตามหลักการจัดตำรับยาแผนจีน
| ชื่อสมุนไพร | ชื่อภาษาจีน | ชื่อภาษาอังกฤษ |
|---|---|---|
| เส็กตี่ | 熟地黄 | Shu Di Huang |
| ซัวเอี๊ยะ | 山药 | Shan Yao |
| ตังพ้วย | 牡丹皮 | Mu Dan Pi |
| เจ่กเสี่ย | 泽泻 | Ze Xie |
| หกเหล็ง | 茯苓 | Fu Ling |
| ซัวจูยู้ | 山茱萸(制) | Shan Zhu Yu |
| กุ่ยกี | 桂枝 | Gui Zhi |
| หู่จื้อ | 附子 | Fu Zi |
หลักการออกฤทธิ์ตามทฤษฎีแพทย์แผนจีน
温补肾阳 (เวินปู่เสิ่นหยาง)
หมายถึง การบำรุงหยางของไตด้วยการเพิ่มความอบอุ่น เป็นหลักการสำคัญของตำรับนี้ โดยใช้สมุนไพรหลายชนิดร่วมกัน เพื่อบำรุงพื้นฐานของร่างกายและเสริมความอบอุ่น ตามทฤษฎีแพทย์แผนจีน
ตำรับนี้ไม่ได้มุ่งเน้นการเสริมความอบอุ่นเพียงอย่างเดียว แต่ยังมีสมุนไพรที่ช่วยบำรุงหยินและปรับสมดุล เพื่อให้การบำรุงหยางเป็นไปอย่างเหมาะสม ตามแนวคิดการจัดตำรับยาแบบจีน
สรรพคุณตามตำราแพทย์แผนจีน
ใช้สำหรับกลุ่มอาการที่เรียกว่า ไตหยางพร่อง (肾阳虚) ซึ่งเป็นภาวะที่พลังหยางของไตไม่เพียงพอ ตามการวินิจฉัยของแพทย์แผนจีน
อาการที่พบได้ตามคำอธิบายในตำรา
- ปวดเมื่อยบริเวณเอวและเข่า หรือขาไม่มีแรง
- รู้สึกหนาวหรือเย็นบริเวณร่างกายส่วนล่าง
- ท้องน้อยรู้สึกเย็นหรือมีอาการหดเกร็ง
- ปัสสาวะบ่อย หรือปัสสาวะไม่คล่อง
- มีอาการบวมน้ำร่วมกับอาการอื่นที่สัมพันธ์กับภาวะไตหยางพร่อง
- อาจพบอาการกระหายน้ำหรืออาการอื่นร่วมด้วยตามลักษณะของผู้ป่วย
ในการแพทย์แผนจีน การพิจารณาใช้ตำรับนี้ต้องอาศัย การประเมินอาการโดยรวม รวมถึงลักษณะลิ้นและชีพจร ไม่ควรพิจารณาจากอาการใดอาการหนึ่งเพียงอย่างเดียว
การศึกษาเกี่ยวกับการใช้ตำรับในโรคต่าง ๆ
ในเอกสารทางวิชาการมีการกล่าวถึงการศึกษาตำรับนี้ ในบริบทของโรคและความผิดปกติหลายประเภท เช่น
- โรคไตอักเสบเรื้อรัง
- โรคเบาหวาน
- ความผิดปกติของระบบประสาทอัตโนมัติ
- ความผิดปกติของระบบขับถ่ายปัสสาวะ
- ภาวะต่อมลูกหมากโตในระยะเริ่มต้น
- ภาวะประจำเดือนขาดและภาวะมีบุตรยาก
ข้อควรระวัง
ตามหลักการแพทย์แผนจีน ตำรับนี้ไม่เหมาะกับผู้ที่มีภาวะ ความร้อนภายในจากหยินพร่อง หรือมีภาวะสารน้ำและสารจำเป็น พร่องร่วมกับความร้อนและความแห้งภายในร่างกาย
นอกจากนี้ ตำรับนี้มี Fu Zi (附子) ซึ่งเป็นสมุนไพรที่ต้องผ่านกระบวนการเตรียมที่ถูกต้อง และมีข้อควรระวังด้านความปลอดภัย จึงไม่ควรนำสมุนไพรหรือยาตำรับนี้มาใช้ด้วยตนเอง โดยไม่มีคำแนะนำจากผู้ประกอบวิชาชีพ
ผู้ที่มีโรคประจำตัว ใช้ยาอยู่ หรือกำลังตั้งครรภ์ ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนใช้
ข้อมูลทางวิชาการ
การศึกษาทดลองในสัตว์
เอกสารอ้างอิงรายงานการศึกษาตำรับเซียงขี่อี๊ (Shen Qi Wan) ในสัตว์ทดลอง โดยมีข้อมูลเกี่ยวกับ ฤทธิ์ชะลอความชราและการเสริมภูมิต้านทานในหนูถีบจักร รวมถึงการเพิ่มประสิทธิภาพการทำงานของต่อมหมวกไตในหนูขาว
ผลการศึกษาด้านระบบต่าง ๆ
เอกสารดังกล่าวยังกล่าวถึงการศึกษาฤทธิ์ของตำรับ ที่เกี่ยวข้องกับการทำงานของไตและต่อมหมวกไต การปกป้องตับ การไหลเวียนของเลือด ความดันโลหิต และการสงบจิตใจ
การศึกษาความเป็นพิษเรื้อรัง
มีรายงานการศึกษาความเป็นพิษเรื้อรังในหนูขาว โดยให้สารสกัดน้ำทางปาก ขนาด 40 มิลลิกรัมต่อกิโลกรัม วันละครั้ง เป็นระยะเวลา 6 เดือน และไม่พบความผิดปกติที่แตกต่างจากกลุ่มควบคุม ภายใต้เงื่อนไขการทดลองดังกล่าว
ตำรับยาจีนที่ใช้บ่อยในประเทศไทย เล่ม 1
กรมพัฒนาการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก กระทรวงสาธารณสุข
-
ORIENTALMED · CHINESE HERBAL FORMULA กีเก็กตี่อึ่งอี๊ ตำรับสมุนไพรจีนที่มีพื้นฐานจากการบำรุงหยินของไต และเสริมสมุนไพรที่เกี่ยวข้องกับการดูแลสายตา กีเก็กตี่อึ่งอี๊ เป็นตำรับท...
-
จินซั่วกู่จิงวาน หรือ กิมซ่อกู่เจ็งอี๊ ในสำเนียงจีนแต้จิ๋ว การแพทย์แผนจีนใช้ตำรับนี้ในผู้ที่พลัง(ชี่)พร่อง ทำให้การทำหน้าที่กักเก็บของไตผิดปกติ มีอาการที่แสดงออกคือ ปวดเมื่อยหลังบร...
-
``` ORIENTALMED · CHINESE HERBAL FORMULA จือไป่ปาเว่ยวาน 知柏八味丸 · Zhi Bai Ba Wei Wanหรือ ตีแปะโป๊ยบี่อี๊ ในสำเนียงจีนแต้จิ๋ว จือไป่ปาเว่ยวาน เป็นตำรับสมุนไพรจีนที่มีพ...


