ซันจา 山楂 Shan Zha

"ตัวช่วยสายบุฟเฟต์ ช่วยย่อย พร้อมดูแลหัวใจและหลอดเลือด... รู้จักกับ Shān Zhā (山楂) สมุนไพรเปรี้ยวหวานที่ไม่ได้มีดีแค่รสชาติ!"

ซันจา 山楂 Shān Zhā

Hawthorn Berry / Crataegus Fruit

คุณลักษณะทางการแพทย์แผนจีน

• รส (Taste): เปรี้ยว (Sour), หวาน (Sweet)
• ฤทธิ์ (Temperature): อุ่นเล็กน้อย (Slightly Warm)
• เข้าเส้นลมปราณ: ตับ (Liver), ม้าม (Spleen), กระเพาะอาหาร (Stomach)
• ทิศทางการออกฤทธิ์: ปรับสมดุลการไหลเวียนของชี่และเลือด (Invigorate Blood) และช่วยระบายอาหารที่คั่งค้าง (Reduce Food Stagnation)
• ขนาดการใช้: 8 - 16 กรัม (หากใช้เดี่ยวเพื่อวัตถุประสงค์เฉพาะทาง อาจใช้ได้ถึง 30 - 120 กรัม ภายใต้การแนะนำของแพทย์)

กลไกการออกฤทธิ์ตามทฤษฎีการแพทย์แผนจีน

Shān Zhā (山楂) มีบทบาทสำคัญในระบบย่อยอาหารและระบบหลอดเลือด ดังนี้:

• สลายอาหารคั่งค้าง (Transform Food Stagnation): โดดเด่นที่สุดในการช่วยย่อยอาหารประเภท "เนื้อสัตว์และของมัน" (โปรตีนและไขมัน) ช่วยลดอาการท้องอืด แน่นท้อง หรือท้องเสียจากการกินมากเกินไป
• สลายเลือดคั่งและกระตุ้นการไหลเวียน (Transform Blood Stasis): ช่วยขับเลือดคั่ง แก้ปวดท้องหลังคลอด หรืออาการปวดประจำเดือน นอกจากนี้ยังช่วยสลายก้อนที่เกิดจากชี่และเลือดติดขัด
• ดูแลระบบหัวใจและหลอดเลือด: ในทางคลินิกสมัยใหม่ (Modern Application) มักใช้เพื่อช่วยลดความดันโลหิต ลดไขมันในเลือด และบรรเทาอาการเจ็บหน้าอก (Angina)
• หยุดอาการท้องเสีย: หากนำไปคั่วจนเกรียม (Toasted) จะมีสรรพคุณเด่นในการช่วยหยุดถ่ายท้องในผู้ที่มีอาการท้องเสียเรื้อรัง

ข้อห้ามและข้อควรระวังการใช้

• ผู้ที่มีภาวะม้ามและกระเพาะอาหารพร่อง (Spleen & Stomach Deficiency): หากไม่มีอาการอาหารคั่งค้างจริงไม่ควรรับประทาน เนื่องจากฤทธิ์ในการสลายที่แรงอาจทำให้ร่างกายอ่อนแอลง
• สตรีมีครรภ์: "ข้อควรระวังพิเศษ" การใช้ในปริมาณสูงอาจกระตุ้นการบีบตัวของมดลูกและเป็นอันตรายต่อทารกในครรภ์
• ผู้ที่มีอาการกรดไหลย้อน: รสเปรี้ยวอาจกระตุ้นการหลั่งกรดในกระเพาะอาหารมากขึ้น
• แนวโน้มเลือดออกง่าย: เนื่องจากมีฤทธิ์กระตุ้นการไหลเวียนเลือด ผู้ที่ต้องเข้ารับการผ่าตัดควรหยุดใช้ก่อน 1-2 สัปดาห์
• ปฏิกิริยาระหว่างยา: ระวังการใช้ร่วมกับยา Digoxin (ยารักษาโรคหัวใจ) ควรปรึกษาแพทย์ก่อนใช้

ตัวอย่างการใช้งานในโภชนาการบำบัด

• ชารสเปรี้ยวช่วยย่อย: นำ Shān Zhā (山楂) แห้งต้มกับน้ำสะอาด ดื่มหลังมื้ออาหารหนักๆ (เช่น มื้อบุฟเฟต์) เพื่อลดอาการแน่นท้อง
• เครื่องดื่มลดไขมัน: มักต้มร่วมกับ Jú Huā (菊花 - ดอกเก๊กฮวย) เพื่อควบคุมระดับไขมันในเลือดและเพิ่มความสดชื่น
• ขนมสมุนไพร: เช่น ซานจาแผ่น หรือซานจาเคลือบน้ำตาล (Táng Hú Lu - 糖葫芦) ช่วยเจริญอาหารในเด็ก

ตัวอย่าง "ตำรับยาจีนคลาสสิก"

Bǎo Hé Wán (保和丸): ตำรับยาชื่อดังที่ใช้ Shān Zhā (山楂) เป็นยาหลัก (ยาจวิน) ทำหน้าที่สลายอาหารคั่งค้างจากการกินมากเกินไป โดยทำงานร่วมกับสมุนไพรอื่นเพื่อปรับสมดุลกระเพาะอาหารและม้าม

หมายเหตุ

ความแตกต่างของการแปรรูป (Pào Zhì - 炮制):

• Shān Zhā (山楂) สด/แห้ง: เน้นการสลายเลือดคั่งและช่วยย่อย
• Chǎo Shān Zhā (炒山楂 - คั่วเหลือง): ช่วยย่อยได้ดีขึ้นและถนอมกระเพาะอาหาร
• Shān Zhā Tàn (山楂炭 - คั่วเกรียม): เน้นการหยุดเลือดและหยุดท้องเสีย

เปรียบเทียบกับ Jī Nèi Jīn (鸡内金): แม้ช่วยย่อยเก่งทั้งคู่ แต่ Shān Zhā (山楂) เด่นเรื่อง "เนื้อสัตว์และเลือดคั่ง" ส่วน Jī Nèi Jīn (鸡内金) (ผลผลิตจากกึ๋นไก่) ช่วยย่อยได้ครอบคลุมกว่าและช่วยสลายนิ่วได้

การใช้สมุนไพรควรอยู่ภายใต้การดูแลของแพทย์แผนจีนผู้เชี่ยวชาญ เพื่อให้เหมาะสมกับพื้นฐานร่างกายของแต่ละบุคคล