จือไป่ตี้หวงหวัน 知柏地黄丸 Zhi Bai Di Huang Wan

Zhī Bǎi Dì Huáng Wán (知柏地黄丸): ตำรับยาบำรุงหยินและระบายไฟพร่อง

ตำรับยานี้เป็นหนึ่งในตำรับที่พัฒนามาจากตำรับแม่บทอย่าง Liù Wèi Dì Huáng Wán (六味地黄丸) โดยมีการเพิ่มสมุนไพรที่มีฤทธิ์เย็นเพื่อเน้นการจัดการกับ "ไฟ" ที่เกิดจากความเสื่อมถอยของร่างกาย,

---

ข้อมูลพื้นฐานของตำรับยา
ชื่อตำรับ: Zhī Bǎi Dì Huáng Wán (知柏地黄丸)
ความหมาย: ยาลูกกลอนที่มีส่วนผสมของ Zhī Mǔ (知母) และ Huáng Bǎi (黄柏) ร่วมกับตำรับยา Dì Huáng (地黄)
ชื่ออื่นที่รู้จัก: Anemarrhena, Phellodendron and Rehmannia Pill หรือ Zhi Bai Ba Wei Wan
ที่มาและประวัติตำรับ: ในแหล่งข้อมูลไม่ได้ระบุสมัยราชวงศ์หรือแพทย์ผู้คิดค้นที่แน่ชัด

---

ส่วนประกอบสมุนไพร

ตำรับนี้ประกอบด้วยสมุนไพร 8 ชนิด โดยมีบทบาทหน้าที่ประสานกันดังนี้:

• Shú Dì Huáng | (熟地黄) | ราชา (Monarch) | บำรุงหยินและเลือด (Yin คือสารน้ำและเลือด) และบำรุงไตโดยตรง
• Zhī Mǔ | (知母) | รอง (Minister) | ระบายความร้อน ระบายไฟ บำรุงหยิน เพิ่มความชุ่มชื้น
• Huáng Bǎi | (黄柏) | รอง (Minister) | ระบายความร้อนชื้น (Damp-Heat) ระบายไฟในไต และระงับพิษ
• Shān Zhū Yú | (山茱萸) | รอง (Minister) | บำรุงหยินและหยางของไต ช่วยเก็บกักหยินและหยุดเหงื่อที่มากเกินไป
• Shān Yao | (山药) | รอง (Minister) | เสริมสร้างม้าม ทำให้ไตคงที่ และบำรุงสารจิง (Essence)
• Fú Líng | (茯苓) | ผู้ช่วย (Assistant) | เสริมม้ามและระบายความชื้น
• Mǔ Dān Pí | (牡丹皮) | ผู้ช่วย (Assistant) | ระบายความร้อน ทำให้เลือดเย็น กระจายเลือดคั่ง และระบายไฟพร่อง
• Zé Xiè | (泽泻) | ทูต (Envoy) | ขับปัสสาวะ และป้องกันไฟในไตที่อาจเกิดจากการใช้ยาบำรุงมากเกินไป

---

กลไกการออกฤทธิ์ตามทฤษฎี TCM

• ฤทธิ์หลัก: เพิ่มพูนหยิน (Enriches Yin), บำรุงสารจิง (Essence) ของตับและไต และ ลดไฟพร่อง (Reduces Deficiency Fire) (ไฟพร่องคือความร้อนที่เกิดจากการที่สารน้ำในร่างกายลดลงจนเกิดความร้อนหลอก)
• การออกฤทธิ์ต่ออวัยวะจั้งฟู่: เน้นที่ ไต (Kidneys) และ ตับ (Liver)
• ระบบเส้นลมปราณ: ออกฤทธิ์ผ่านเส้นลมปราณไตและตับเป็นหลัก

---

คุณสมบัติทางเภสัชวิทยาของตำรับ

• รส: หวาน (Sweet) จากสมุนไพรบำรุง, ขม (Bitter) จากสมุนไพรระบายความร้อน และ เปรี้ยว (Sour) จากสมุนไพรที่ช่วยเก็บกักพลัง
• อุณหภูมิ: เย็น (Cold/Cool) เนื่องจากมีส่วนผสมของ Zhī Mǔ และ Huáng Bǎi ที่ช่วยดับไฟ
• ทิศทางการไหลของฤทธิ์: ลงส่วนล่าง (Downward) เพื่อระบายความร้อนชื้นในส่วนล่างของร่างกาย (Lower Jiao),

---

วิเคราะห์ตำรับ

• การเสริมฤทธิ์: Zhī Mǔ คู่กับ Huáng Bǎi ใช้สำหรับภาวะหยินพร่องที่มีไฟลุกโชน (Fire Flaring) และความร้อนชื้นในระบบขับถ่าย
• การปรับสมดุล: Zé Xiè และ Fú Líng ช่วยขับน้ำและระบายความชื้น เพื่อป้องกันไม่ให้สมุนไพรบำรุงทำให้เกิดความอับชื้นในร่างกาย
• การจัดการไฟ: Mǔ Dān Pí ร่วมกับ Zé Xiè ช่วยจัดการอาการร้อนในกระดูก (Steaming Bone Disorder) และอาการวิงเวียน

---

ข้อบ่งใช้ 

• กลุ่มอาการ (Pattern): ไตหยินพร่องร่วมกับไฟลุกโชน (Kidney Yin Deficiency with Fire Flaring) และความร้อนชื้นในส่วนล่าง
• อาการหลัก: เหงื่อออกตอนกลางคืน, ปากและลิ้นแห้ง, ปวดเมื่อยเอวและเข่า, ปัสสาวะลำบากหรือปัสสาวะน้อยแต่บ่อย
• ตัวอย่างอาการเฉพาะ: หูอื้อ, การได้ยินลดลง, ร้อนฝ่ามือฝ่าเท้า (Five sole Heat), เจ็บคอเรื้อรัง, ปวดฟัน, และอสุจิเคลื่อนเอง
• โรคที่รักษา: เบาหวาน, ความดันโลหิตสูง, อาการวัยทอง, ต่อมลูกหมากโต, และโรคไตอักเสบเรื้อรัง

---

ข้อควรระวังและข้อห้ามใช้

• ข้อห้ามตาม TCM: ห้ามใช้ในผู้ที่มีภาวะหยางพร่อง (Yang Deficiency) (กลุ่มที่ขี้หนาว ร่างกายเย็น)
• ข้อควรระวัง: ระวังในผู้ที่มีภาวะ ม้ามพร่อง (Spleen Deficiency) ซึ่งมีอาการท้องเสียหรืออาหารไม่ย่อยร่วมกับมีฝ้าลิ้นสีขาวมันเยิ้ม
• อาการข้างเคียง: ตำรับนี้มีประสิทธิภาพในการช่วยลดความเป็นพิษจากการใช้ยาปฏิชีวนะกลุ่มสเตรปโตมัยซิน (streptomycin)

---

ข้อควรพิจารณาในการปรับสูตร

ตำรับนี้สามารถปรับเปลี่ยนได้หลากหลายตามอาการเฉพาะบุคคล เช่น:,

• หากมีอาการไอ: เพิ่ม Wǔ Wèi Zǐ (五味子)
• หากมีอาการนอนไม่หลับ: เพิ่ม Suān Zǎo Rén (酸枣仁)
• หากมีอาการบวมน้ำ: เพิ่ม Chē Qián Zǐ (车前子)
• หากมีอาการเลือดกำเดาไหล: เพิ่ม Huáng Qín (黄琴) และ Xiǎo Jì (小蓟)

---

ตัวอย่างสูตรที่คล้ายคลึง

• Liù Wèi Dì Huáng Wán (六味地黄丸): สูตรพื้นฐานสำหรับการบำรุงหยินของตับและไต แต่ไม่มีฤทธิ์ระบายไฟแกร่งเท่าตำรับนี้
• Zhi Bai Ba Wei Wan: เป็นอีกชื่อหนึ่งของตำรับนี้ซึ่งเน้นส่วนประกอบ 8 ชนิด

คำแนะนำเพิ่มเติม: เนื่องจากตำรับนี้มีฤทธิ์เย็นและมุ่งเน้นการระบายไฟ ไม่ควรซื้อรับประทานเองโดยไม่ได้รับการวินิจฉัย "กลุ่มอาการ" ที่ถูกต้องจากแพทย์แผนจีน เนื่องจากอาจส่งผลต่อระบบย่อยอาหารได้หากร่างกายไม่ได้มีความร้อนแฝงอยู่จริง